Дар як сатр
» » Кино-инъикосгари таъриху фарҳанги миллат

Кино-инъикосгари таъриху фарҳанги миллат

16-10-2017, 11:05

Кино-инъикосгари таъриху фарҳанги миллат

Таърихи синамои тоҷик аз даҳсолаи сеюми асри гузашта, аниқтараш аз 16 октябри соли 1929 оғоз меёбад. Ҳамон рӯз 16 октябр дар анҷумани сеюми фавқулодаи Шӯрои Тоҷикистон, баробари қабул намудани деклоратсия оид ба таъсиси Республикаи Советии Сотсиалистии Тоҷикистон, ба ширкаткунандагони анҷуман намоиши киножурнале дар бораи то ба Душанбе омадани аввалин қатораи поезд ва дигар ҳаводиси нақлкунанда аз диёри офтобии мо гузошта шуда буд. Гуфтан мумкин аст, ин аввалин мужда аз тавлид шудани синамо дар Тоҷикистон буд. Давлати Шӯравӣ таъсири киноро дар тарғибу ташвиқи сиёсати давлатӣ хуб пай бурда буд. Аз ин рӯ, ташкили идораҳои киноматографияи миллиро дар ҷумҳуриҳои сотсиалистӣ, ҳамчун яке аз намудҳои муҳими санъату фарҳанг дар тарғиби идеологияи Шӯравӣ пеши худ мақсадҳои асосӣ гузошта буд.

Дар Тоҷикистони шӯравии навтаъсис асосгузорони синамои тоҷик, аз қабили коргардону навобардорон ва актёрон Кузин М., Шевичем А., Печорина Л., Василев Д., Вернер И. ва дигарон рӯйи кор омада, барои тайёр намудани мутахассисони соҳа ҷавонони маҳаллӣ ҷалб шуда, бо истифода аз ҳама имконот истеъдодҳоро бо нозукиҳои ин намуди санъат ошно мекарданд.

Аввалин наворҳои синамои тоҷик дар жанри хронология ва ҳуҷҷатӣ тасвир ёфта, аз ҳаводиси муҳими ҷумҳурии навтаъсис, ташкили мактабҳо, сохтмони роҳҳо, кандани дарёҳо, ба истифода додани иншоотҳо, ташкили колхозҳо, мубориза бо ҳаракатҳои босмачигарӣ нақл мекунанд.

Моҳи майи соли 1930 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Совети Сотсиалистии Тоҷикистон барои истеҳсол, назорати паҳнкунии филмҳо, тайёр намудани мутахассисони соҳа дар шаҳри Душанбе идораи “Тоҷиккино” таъсис дода мешавад. Аввали солҳои 30-юм филмҳои пурраметражи ҳунарии беовоз, аз қабили “Вақте амирон мемиранд”, “Муҳоҷир”, “Маъбуди зинда” ба навор гирифта шуданд.

Зуҳури синамои бадеии миллии тоҷикӣ аз замони ба сари кор омадани Комил Ёрматов (актёр, коргардон, сенариянавис), София Туйбоева (аввалин киноактриса), Г. Баҳор (коргардон, оҳангсоз), Р. Қурбонов, Р. Пирмуҳаммадов, Д. Саидов ва дигар ҳунармандон сар мешаванд.

Вале охири солҳои 30-юми асри гузашта як андоза нофаҳмиҳо миёни синамогарон, роҳ надодан ба наворгириҳо аз ҷониби мақомдорони ҳамонвақтаи Ҷумҳурии Советии Сотсиалистии Тоҷикистон боиси он шуд, ки бештари асосгузорони кинои миллӣ Тоҷикистонро тарк гуфтанд ва ё зиндонӣ шуданд. Ин боиси он гашт, ки шурӯъ аз соли 1940 то соли 1955 истеҳсоли филмҳои ҳунарӣ дар ҷумҳурӣ қатъ гардид. Аммо аз нимаи дуюми солҳои 50-ум синамои миллӣ аз нав зинда гашт. Дар ин солҳо Борис Кимёгаров филми бадеии “Дохунда”-ро таҳия намуд. Дар ин филм ӯ воқеияти замони аморати Бухоро, мушкилоти табақаи коргару деҳқонро дар замони феодалӣ намоиш дод.

Баъди аз нав эҳё шудани истеҳсоли филмҳои тоҷикӣ дар Тоҷикистон ҳамасола 3-4 филм дар мавзӯҳои гуногун таҳия мегардид. Чунончӣ, филмҳои Борис Кимёгаров - “Унвони баланд” (19580), “Қисмати шоир” (1959), “Коваи оҳангар” (1961), “Достони Рустам” (1971), “Рустам ва Суҳроб” (1971) ва “Достони Сиёвуш” (1976) дар жанри таърихӣ дар солҳои худ соҳиби чандин ҷоизаҳои байналхалқиву Ҷумҳурии Тоҷикистон гаштанд.
Борис Кимёгаров дар кино аз аввалин нафароне буд, ки ба рӯйи навор овардани симои асосгузори классикаи форсу тоҷик Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ ва образҳои қаҳрамонии достони “Шоҳнома”-и Фирдавсӣ таърихи қадима дош-тани халқи тоҷикро ба оламиён муаррафӣ намуд.

Кино инъикосгари ҳаёт, таъриху фарҳанги миллат мебошад. Аз ин рӯ, Ҳукумати мамлакат, бахусус Сарвари давлат ба рушди ин соҳа таваҷҷуҳи хоса зоҳир менамоянд. Аз ҷумла Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқот бо зиёиёни кишвар таъкид дошт: «Кинои тоҷик марҳилаи душвори фаъолияти худро аз сар мегузаронад. Маҳдуд будани имконияти маблағгузорӣ, пароканда шудани ихтисосмандон, куҳна ва корношоям гардидани дастгоҳҳои филмбардорӣ фаъолияти киностудияи «Тоҷикфилм»-ро хеле суст гардонидааст. Барқарор кардани ин соҳа хеле зарур аст. Имрӯз зарур аст, ки соҳаи кино, ин соҳаи бисёр муассир ва фарогири фарҳанги мо, аз ҷониби Ҳукумат дастгирӣ ёбад».

Ин таъкиди Пешвои миллат боиси он гардид, ки дар баробари қабул гаштани Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи кино» (2004) Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон солҳои 2005 қарорҳои махсус дар бораи «Барномаи рушди кино барои солҳои 2006-2010» ва соли 2010 Барномаи нави рушди кино барои солҳои 2011-2015-ро қабул намуд. Қабули ин барномаҳо ба рушди кинои тоҷик ҳамчун як рукни фарҳангӣ дар солҳои соҳибисиқлолӣ мавқеи худро аз нав барқарор менамояд. Дар ин самт аллакай бисёр корҳо амалӣ гаштаанд.

Лутфия ТОЛИБ,
директори КФДКВ-и
вилояти Хатлон



Шарҳи хонандагон +

Матолиби дигар:

Синамои тоҷик: Аз филмҳои шуҳрати ҷаҳонӣ, то масхарабозию таҳқири забон

Синамои тоҷик: Аз филмҳои шуҳрати ҷаҳонӣ, то масхарабозию таҳқири забон

Хабарҳо, Фарҳанг ва адабиёт, ҲАНГОМА ПАҲЛАВОНОВА
«Асрори тақдир» муаррифӣ гардид

«Асрори тақдир» муаррифӣ гардид

Фарҳанг ва адабиёт, Хабарҳо
«Марги судхӯр»-ро дидаед?

«Марги судхӯр»-ро дидаед?

Фарҳанг ва адабиёт, Хабарҳо, НОСИРҶОН МАЪМУРЗОДА
Президенти кишвар: Кинои тоҷикро бояд рушд дод

Президенти кишвар: Кинои тоҷикро бояд рушд дод

Фарҳанг ва адабиёт, Хабарҳо, ҲАНГОМА ПАҲЛАВОНОВА
Мусодира ва маҳви 110 ҳазор фитаи филмҳои пастсифат

Мусодира ва маҳви 110 ҳазор фитаи филмҳои пастсифат

Фарҳанг ва адабиёт, Хабарҳо, НОСИРҶОН МАЪМУРЗОДА