Дар як сатр
» » Саҳми занон дар рушди илми муосир

Саҳми занон дар рушди илми муосир

16-02-2017, 09:43

Саҳми занон дар рушди илми муосир

Дар Донишгоҳи давлатии Данғара бо иқдоми Раёсати кор бо занон ва оилаи вилоят ва дастгирии мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлону ноҳияи Данғара конфронси илмӣ таҳти унвони «Занон ва рушди илми муосир» бахшида ба Рӯзи умумиҷаҳонии занон дар соҳаи илм баргузор гашт.

Чорабиниро сардори Раёсати кор бо занон ва оилаи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон Раъно Раҳимзода ҳусни ифтитоҳ бахшида, иброз дошт, ки Роҳбари давлат, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон пайваста нисбати занону модарон - сарчашмаи ҳаёт, оғози зиндагӣ дар рӯйи замин ғамхорӣ зоҳир менамоянд. Интишор гаштани даҳҳо фармону қарор ва санадҳои ҳуқуқӣ далели ин гуфтаҳост. Ҳукумати Тоҷикистон ҳанӯз аз оғози истиқлолият вобаста ба таҳкими мақому манзалат ва таъмини риояи ҳуқуқи конститутсионии занон тамоми тадбирҳои заруриро андешида, онҳоро мутобиқи меъёрҳои ҷомеаи демократии ҳуқуқбунёд ва дунявӣ амалӣ мегардонад. Дар давоми солҳои соҳибистиқлолӣ беш аз 20 ҳуҷҷати муҳими давлатӣ доир ба масъалаҳои занон қабул карда шудааст, ки онҳо барои занону бонувони мамлакат заминаи боз ҳам мусоиди фаъолияту зиндагиро фароҳам оварданд.

Тавре ки номбурда иброз дошт, Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми навбатиаш ба Маҷлиси Олӣ низ ба зарурати ба шуғл фаро гирифта шудани занону духтарон, ҷалби онҳо ба корҳои роҳбарӣ ва соҳаҳои илм таъкид кард. «Натиҷаи ин аст, ки сафи олимон низ аз ҳисоби занон афзуда, дар ин самт бонувон ба дастовардҳои назаррас ноил гашта истодаанд», - афзуд Р. Раҳимзода.
Сипас, раиси ноҳияи Данғара Маҳмадулло Сайдализода ба сухан баромада иброз дошт, ки дар ноҳияи Данғара шумораи зиёди занон дар муассисаҳои таълимӣ ва илмӣ кору фаъолият доранд. «Чунин ҳамоишҳои илмӣ имкон фароҳам меоварад, ки сафи унвонҷӯёну олимон аз ҷумлаи бонувон бештар гардад», - зикр кард ӯ.

Муовини раиси вилоят, доктори илмҳои фалсафа, профессор Хидирзода Махфират Умар доир ба рушди илм андеша баён намуда, зикр кард, ки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон зимни ироаи Паёми навбатиашон ба Маҷлиси Олии кишвар таъкид доштанд, ки фаъолияти Ҳукумати ҷумҳурӣ дар панҷ соли оянда ба баланд бардоштани сифати рушди неруи инсонӣ нигаронида шуда, ба масъалаҳои илм, маориф, тандурустӣ, фарҳанг, муҳити зист ва шуғл диққати ҷиддӣ дода мешавад. Дар натиҷаи ин тадбирҳои самарабахш Тоҷикистон дороисатҳи баланди рушди инсонӣ мегардад. Муовини раиси вилоят ҳамчунин аз он изҳори хушнудӣ намуд, ки ин чорабинии илмӣ имкон фароҳам меоварад, ки духтарони ҷавон, донишҷӯён аз маърӯзаҳои олимону номзадҳои илм баҳравар гардида, дар оянда идомабахши роҳи душвору пуршарафи онҳо мешаванд ва барои рушди илми муосир талош мекунанд.

Конфронси мазкур дар се бахш – филология ва методика, бахши иқтисодӣ, технологияи иттилоотӣ, табиӣ ва тиббӣ, инчунин бахши таъриху сиёсатшиносӣ – кори худро идома дода, занони олиму муҳаққиқ бо беш аз 30 маърӯзаи илмӣ баромад карданд.

«Саҳми занҳо дар рушди илми ҷаҳонӣ беандоза аст», «Мақоми зан дар замони истиқлолият», «Нақши занон дар сулҳу суботи Тоҷикистон», «Занон - нерӯи бунёдгару созандаи аҳли башар», «Нақши занон дар рушди ҷомеаи демократӣ», «Ҷавҳари покию иффат дар симои бонуи тоҷик», «Об ибтидои тамоми ҳастӣ», «Оила ва оиладорӣ аз нигоҳи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ», «Тарбияи ахлоқии насли наврас аз нигоҳи Носири Хусрав», «Моҳияти гуманистии тарбияи экологӣ дар замони муосир», ««Инъикоси тарбияи оилавӣ ва зан дар Авесто», «Ҷойгоҳи занон дар илму маърифат», «Бонувон дар ҷомеа саҳми бориз доранд», «Саҳми занони донишгоҳ дар рушду нумӯи илм» ва ғайра аз ҷумлаи маърӯзаҳои пурмуҳтавои бонувони муҳаққиқ дар конфронси мазкур буд.

Марҳабо Одинаева, докторанти (PhD) ДДК ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, дар маърӯзааш зикр кард, ки феълан дар Тоҷикистон зиёда аз 1000 зани олими тоҷик фаъолияти босамари илмӣ карда истодаанд. Тибқи маълумотҳои Маркази миллии иттилоту патенти ҷумҳурӣ, 140 зани тоҷик барои ихтирооти худ, бештар дар соҳаи тиб, патент гирифтаанд. Новобаста аз он, ки инноватсияҳои ин занҳои олим дар сатҳи байналмилалӣ эътироф шудаанд, дар ватани худ аксараш ҳанӯз ҳам амалӣ нагаштаанд. Масалан, Биҳамида Маҳкамова, номзади илмҳои кимиё ва тиб, барои ихтирои дорувории «Фитосуман» дар намоишгоҳи занҳои ихтироъкор дар Кореяи ҷанубӣ медали тилоро соҳиб гашт. Ин зан миёни 400 зани дигар аз 25 давлати дунё яке аз беҳтаринҳо эътироф шуд. Дар баробари ин, доруворие, ки дар Корея медали тилоро соҳиб гашт, дар ватани Биҳамида Маҳкамова дарёфти иҷозатномаи Кумитаи фармакологиро интизор аст.

- Мо метавонем шумораи зиёди занҳоро мисол биёрем, ки саҳми арзанда дар рушди илми дунё гузоштаанд, аммо аз онҳо кам ёд мешавад, - идома дод М. Одинаева. - Ҳамсари Алберт Эйнштейн - Милева Марич, ки бо шавҳараш дар як курс дар Институти политехникии Тсюрих хонда буд, минбаъд дар сохтани корҳои илмии асосии Эйнштейн ҳаммуаллиф мебошад, аммо дар вақти чоп номи ӯро хат мезаданд. Корҳои илмии Мария Склодовская-Кюри дар соҳаи физика ва химия соҳиби ду ҷоизаи Нобел гаштаанд. Ада Лавлейс аввалин зан-программист дар ҷаҳон аст. Номи ин зан 100 сол баъд аз вафоташ машҳур гашт. Ба ин ҳам нигоҳ накарда, имрӯз аз ӯ ягон ному нишон дар китобҳои дарсии мактабӣ нест, муҳаққиқони муосир ба шахсияти ӯ диққати лозима зоҳир намекунанд ва бо маълумоти кӯтоҳ аз рӯзномаву мактубҳои ҳар шахс қаноат мекунанд.

Бузурге фармудааст: «Ҷомеае фаъол шумурда мешавад, ки дар он занон мавқеи пешоҳангӣ дошта бошанд». Маҳз ҳамон заноне дар ҷомеа фаъолу пешоҳанг буда метавонанд, ки соҳибмаърифатанд. Дар ҳар замон ҷомеа ба чеҳраҳои донишманду бомаърифат ниёз дорад. Равшанфикре бамаврид гуфтааст, ки: «Дар ҷомеае, ки модарони донишмандаш зиёданд, он ҷомеа худ аз худ рушд мекунад». Ба андешаи муҳаққиқ Н. Давлатова, маърифати зан ба фарзандонаш таъсири амиқ расонда, агар модар китобхон, боиффат, бомаърифат ва донишманд бошад, фарзандон низ майл ба донишу маърифат карда, хислатҳои неки модарашонро дар худ парвариш медиҳанд ва ба модарашон пайравӣ мекунанд.

Иштирокдорони ҳамоиши илмӣ ҳамчунин ишора карданд, ки Пешвои миллат ба масъалаи маърифатнокии занону духтарон диққати махсус дода, аз рӯзҳои аввали роҳбарӣ, новобаста ба авзои сиёсии кишвар талош намуданд, баҳри ҷалби духтарон - модарони оянда ба илмомӯзӣ чораҳои мушаххас андешида шаванд. Маҳз барои аз кӯҳистони дурдасти кишварамон ба мактабҳои олӣ ҷалб намудани духтарон квотаи президентӣ таъсис ёфт, ки ин дар амалияи татбиқи сиёсати гендерӣ дар кулли кишварҳои ҷаҳон таҷрибаи нодир мебошад. Аз соли 1997 то соли 2005 тибқи квотаи президентӣ 5548 духтар аз деҳоти дурдасти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба таҳсил дар муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ фаро гирифта шуда буданд. Дар ин муддат тибқи квота 10482 нафар духтарон дар муассисаҳои таҳсилоти олии кишвар қабул гардида, 7889 нафар духтарон тибқи квота донишгоҳҳоро хатм намудаанд. 123 нафар духтарони тибқи квота соҳиби маълумоти олигашта дар сатҳҳои гуногуни роҳбарӣ фаъолият намуда истодаанд.

Саҳми занон дар рушди илми муосир

Қобили зикр аст, ки ҷалби духтарон ба таҳсилот яке аз роҳҳои соҳибкасбу соҳибмаълумот кардани онҳо мебошад. Дар замони истиқлолият теъдоди муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ дар ҷумҳурӣ то ба 38 адад афзоиш ёфта, шумораи донишҷӯён ба 167 ҳазору 660 нафар расидааст, ки 53217 нафар, ё ин ки 31,7%-ро духтарон ташкил менамоянд.

Номзади илмҳои педагогӣ З. Самариддинова дар маърӯзааш қайд кард, ки занон ва духтарон дар кори таълиму тарбия ва ҳалли масъалаҳои мубрами рӯз ҳиссаи муносиби худро мегузоранд ва хурсандиовар аст, ки имрӯз теъдоди зиёди занон паҳлу ба паҳлуи мардон истода, дар тамоми соҳаҳои фаъолияти ҷомеа, алалхусус, дар таълиму тарбияи насли нав ва тайёр намудани кадрҳои баландихтисос саҳми босазо мегузоранд. Баҳри амалӣ намудани фармони Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон «Дар бораи баланд бардоштани мавқеи зан дар ҷомеа» дар ҷумҳурии азизамон навигариҳои зиёде ба чашм мерасад. Аз ҷумла, дар Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ аз ҳисоби занон ба вазифаҳои роҳбарикунанда таъин шудани ноибони ректор оид ба илм ва инноватсия, оид ба тарбия, деканҳои факултетҳо, мудири бахши магистратура, сардори раёсат, мудирони кафедраҳо, раиси шӯрои олимони ҷавон, раиси иттифоқи касабаи донишҷӯён, ба иҷроиши супориши роҳбари давлат мусоидат менамояд.

- Дар Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ 400 нафар занон кору фаъолият менамоянд, - зикр кард З.Самариддинова. - Аз ин шумора 179 нафар муаллима ҳастанд, ки 15 нафарашон занони дараҷа ва унвонҳои илмидор мебошанд. Аз соли 2005-ум инҷониб дар донишгоҳ шуъбаи аспирантура фаъолият дорад. Дар шуъбаҳои рӯзона ва ғоибонаи аспирантураи донишгоҳ 52 аспирант, ки аз онҳо 27 нафарашон занон, 27 докторант, ки 12 нафарашон занон, 107 унвонҷӯй, ки 52 нафарашонро занон ташкил медиҳанд, дар баробари таҳсил ба корҳои илмӣ-тадқиқотӣ машғуланд.
Президенти кишвар пайваста таъкид менамоянд, ки дастгирии занону бонувон ва ғамхорӣ доир ба ҳалли масъалаҳои онҳо дар сиёсати иҷтимоии давлат ҳамеша мақоми сазовор хоҳад дошт: «Зеро мо ҷонибдорӣ ва саҳми занону бонувони малакатро аз раванди сулҳ, сарҷамъии миллат ва барқарорсозии баъдиҷангӣ фаромӯш намекунем».

Дотсент Д. Маҳкамова аз ДДҚ ба номи Носири Хусрав, дар мавриди саҳми занони тоҷик дар сулҳу суботи кишвар маърӯза карда, аз ҷумла гуфт, ки дар солҳои аввали истиқлолият занони сиёсатмадори тоҷик чун А.Раҳмонова, Н.Зарипова, И.Раҳимова, Б.Додхудоева, М.Кало-нова, Р. Мӯсоева барои пешгирии мухолифат ва муҳофизати сулҳи тоҷикон талош кардаанд. Дар ин маврид ҷоиз аст, ки ба таърихи истиқлолхоҳии тоҷикон назар кунем. Занҳои муборизу ватанпарвар Томирис, Рухшона, Малика Бухорхудот барои озодии халқу сарзамини худ мубориза бурдаанд, чунки зан-модар ба сулҳу оромӣ ҳам дар хонадон ва ҳам дар ҷомеа зиёдтар аз ҳама ниёзманд мебошад.

Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар яке аз суханрониҳои худ таъкид кардаанд, ки «кӯшиши якҷоя баҳри мақсадҳои умумӣ, таҳкими ваҳдати миллӣ, беҳбудии рӯзгор, таъмини саодати наслҳои оянда, ҳиссагузор будан дар сулҳи рӯйи замин ва кишвари худ моро ба мурод мерасонад. Модари тоҷик ҳамеша толиби сулҳ аст, аз ин рӯ, бовар дорам, ки ӯ барои пойдории сулҳ ва эҳёи Тоҷикистон мудом саҳм мегирад ва ҳидоятгари корҳои нек ба наврасону ҷавонон мешавад».

Г. Алиханова, саромӯзгори факултети забонҳои хориҷии ДДҚ ба номи Н. Хусрав, зимни баромади худ қайд кард, ки имрӯз теъдоди зиёди занон дар вазифаҳои роҳбарикунандаи мақомоти марказӣ ва маҳаллии ҳокимияти давлатӣ кор мекунанд. “Солҳои охир Ҳукумати Тоҷикистон ташаббусу иқдомҳои занони соҳибкорро ҳамаҷониба дастгирӣ менамояд ва ин таваҷҷуҳу ғамхорӣ имкон фароҳам овард, ки нуфузи занон дар самти соҳибкорӣ бештар гардад. Алҳол занони соҳибкор беш аз 30 фоизи шумораи умумии соҳибкорони мамлакатро ташкил медиҳанд. Ба хотири рушди соҳибкории хурду миёна дар байни занону духтарон ва ташкили ҷойҳои нави корӣ Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъсиси грантҳои президентӣ оид ба фаъолияти соҳибкории занон» қабул гардид, ки самти муҳими ин сиёсат мустаҳкам намудани мавқеи зан дар иқтисодиёт, густариши соҳибкории занон, баланд бардоштани сатҳи иҷтимоии онҳо мебошад. Дар ин муддат ҳазорон нафар бо ҷойҳои кори доимӣ ва муваққатӣ таъмин гардиданд. Илова бар ин, барои баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва соҳибкорӣ қариб 20 ҳазор нафар занон курсҳои омӯзишии кӯтоҳмуддатро хатм карданд”, - илова кард Г. Алиханова.

Бо тақозои замон, нақши занон дар таҳкими ҷомеа, оила ва рушди илму инноватсия мустаҳкамтар мешавад. Бинобар таъкиди Сарвари давлат, меросбарӣ ва пайванди маънавии наслҳо, идомадиҳӣ ва ташвиқи одобу ахлоқи ҳамида ва бақои анъанаҳои шоистаи ниёгон, қабл аз ҳама, ба хидмату фидокории бонувон вобаста мебошад.

Нуралӣ Шоҳиён, ректори Донишгоҳи давлатии Данғара, дар конфронси илмӣ ширкат варзида, иброз дошт, ки имрӯз ба ҳам омадани ахтарони олами илми Хатлон ва дурахши онҳо натиҷаи дасгирию заҳамоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ва самараи ваҳдати миллист.

- Минбаъд ҳамасола 10 феврал ҳамчун рӯзи муаррифии лоиҳаҳои инноватсионии олимаҳои минтақаи Кӯлоб дар Донишгоҳи давлатии Данғара эълон мегардад, - афзуд ӯ. - Хоҳишмандон метавонанд бо лоиҳаҳои худ ширкат варзанд.

Дар хотима ба як қатор иштирокдорон барои беҳтарин маърӯзаҳои илмӣ ифтихорномаҳои Раёсати кор бо занон ва оилаи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон супурда шуд.

Асалмо САФАРОВА,
Ҳангомаи ИСМАТ,
«Хатлон»



Шарҳи хонандагон +

Матолиби дигар:

Д. Гулмаҳмадзода: «Саҳми олимону устодони эҷодкор дар рушди илми тоҷик наза ...

Д. Гулмаҳмадзода: «Саҳми олимону устодони эҷодкор дар рушди илми тоҷик наза ...

Хабарҳо, Маориф ва илм
Саҳми занон дар умури ҷамъиятию сиёсӣ назаррас аст

Саҳми занон дар умури ҷамъиятию сиёсӣ назаррас аст

Иқтисоду тиҷорат, Ҳаёти иҷтимоӣ, Хабарҳо, АСАЛМО САФАРОВА
Баррасии нақши занон дар рушди илм

Баррасии нақши занон дар рушди илм

Фарҳанг ва адабиёт, Хабарҳо, Маориф ва илм, АМОН МАҲКАМОВ
Ҳусни ҳаёту файзи зиндагонии мо аз модар аст

Ҳусни ҳаёту файзи зиндагонии мо аз модар аст

Сиёсат
Қӯрғонтеппа. Шумораи занони роҳбар меафзояд

Қӯрғонтеппа. Шумораи занони роҳбар меафзояд

Ҳаёти иҷтимоӣ, Хабарҳо, ҲАНГОМА ПАҲЛАВОНОВА